nederlands
français
english
deutsch

KUNSTKRING : KONINKLIJKE MAATSCHAPPIJ DER NIEUWE CONCERTEN - Antwerpen

--------------------------------------------------------------------------

HISTORIEK :

De Antwerpse Koninklijke Maatschappij der Nieuwe Concerten was één van de belangrijkste concert-
verenigingen in België. In 1903 groeide de organisatie uit de licht anarchistische culturele kunstkring De Kapel.

Frans FranckHenri FesterDe feitelijke stichters waren :
François Franck,
Ernest van Dyck, beroemde Wagnertenor
Maurice Huffmann en
Henri Fester (twee ex-voorzitters van de ter ziele gegane Société de Musique)

Afbeeldingen: Frans Franck en Henri Fester

Muziekdirecteurs waren Lodewijk Mortelmans (1903-1914) en Lodewijk De Vocht (1921-1936).

KMNC PosterDankzij het mecenaat van de Duitse handelskolonie in Antwerpen kon de vereniging grote internationale dirigenten en solisten aan het Antwerpse publiek presenteren.
Na de concerten was er altijd een diner bij Frans Franck thuis als afsluiter, met de dirigent of solist. Lodewijk Mortelmans, vergezeld van zijn vrouw Gabrielle Mortelmans, waren regelmatig hierbij aanwezig.
Lodewijk Mortelmans bereidde de concerten voor met orkest, soms dirigeerde hij zelf, maar soms was er een gastdirigent, of was er een solist, die uitgenodigd was om te spelen.
Alleszins had hij bijval met bijvoorbeeld de duitse namen op de affiche, en het Antwerpse publiek genoot er van.
Eens de handelskolonie financieel niet meer toeschoot, wegens de hoge kosten voor orkest en organisatie, eindigde ook dit verhaal.

 

GENODIGDEN

 
 
Tal van befaamde artiesten werden in Antwerpen uitgenodigd.
 
Gustav Mahler    Sergei Prokofiev    Igor Stravinsky    Pablo Casals    Sergei Rachmaninov

Onder hen verschillende grote namen zoals :
Claudio Arrau - Pablo Casals - Pablo de Sarasate - Gustav Mahler - Nathan Milstein - Sergei Prokofiev - 
Sergei Rachmaninov - Hans Richter - Richard Strauss - Igor Stravinsky - Jacques Thibaud - Siegfried Wagner

--------------------------------------------------------------------------

INTERNATIONALE WEDSTRIJD

Uit Algemene Muziek Encyclopedie :
"Flor Alpaerts kaapte de eerste prijs weg met zijn symfonisch gedicht 'Cyrus' (1905) in een internationale wedstrijd, uitgeschreven door de Maatschappij Der Nieuwe Concerten, met een schitterende jury, samengesteld uit Vincent d'Indy, Humperdinck, Jan Blockx, Lodewijk Mortelmans en Dubois.
In 1919 werd Flor Alpaerts benoemd tot dirigent van de Antwerpse Dierentuinconcerten en in 1920 tot kunstleider van het Peter Benoitfonds. Door deze beide benoemingen verkreeg hij de leiding over een volledig en bestendig werkend orkest, benevens kans op grootscheepse uitvoeringen van Benoitwerken.. ..Hij werd als gastdirigent gevraagd aan het hoofd van de voornaamste binnen- en buitenlandse orkesten en dirigeerde o.a. in Knokke, Spa, Gent, Luik, Parijs (Pasdeloup-concerten), Marseille, Cannes, Den Haag, Utrecht, Rotterdam, Leeuwarden, Praag en Warschau. Op al deze kunstreizen liet hij steeds volkomen recht wedervaren aan de Vlaamse muziek, overal voerde hij werken uit van Benoit, Blockx, Gilson, Mortelmans en De Boeck, benevens zijn eigen scheppingen".

--------------------------------------------------------------------------

LITERATUUR : ANTWERPSE MUZIEK - EPHEMERA

Toneel, Concert & Opera - 1860 - 1920
Amand de Lattin - antwerps geschiedschrijver

Uittreksel omtrent: ...De Vlaamse Opera in Antwerpen:
De vlaamse opera's waren eerder schaars, en moesten dus gemaakt worden. Jan Blockx opende de reeks met zijn 'Herbergprinses'. Volgde zijn 'De Bruid der Zee', 'Baldie', en 'De Kapel', allen op tekst van Nestor de Tière.

...In dezelfde jaren schreef Paul Gilson zijn 'Prinses Zonneschijn' op een libretto van Pol de Mont; August de Boeck 'Winternachtsdroom' op tekst van Leonce du Catillon, 'Théroigne de Méricout' en 'La Route d'Emeraude' naar de roman van Eugène Demolder. Wambach kwam aandragen met zijn 'Quinten Matsijs' op tekst van Raf Verhulst; Julius Schrey met 'Arendsnest' van August Monet. Later voegden zich daarbij nog Lodewijk Mortelmans met zijn 'Kinderen der Zee', Edward Verheyden met 'Heibieken' en 'De Geest', Schoemaeker met zijn 'Swane', Renaat Veremans met 'Anne-Marie'. ...

Uittreksel omtrent: ...De Nieuwe Concerten:
Men herinnert zich wellicht dat wij voor de eerste wereldoorlog in Antwerpen de vereniging der 'Nieuwe Koncerten' hadden, die haar koncerten gaf in de Royal voor een selekt publiek, en dit grotendeels dan zij de financiële steun van de toenmalige zeer machtige Duitse kolonie te Antwerpen.

Dat voor die 'Nieuwe Koncerten', lange tijd daarvoor zelfs, de koncertvereniging der 'Volkskoncerten' bestond die buitengewoon bedrijvig was, is men vergeten. Deze werden geleid door Constant Lenaerts.
   ...In feite werden de volkskoncerten verdrongen door de Nieuwe Koncerten.
Leider van deze koncerten was Lodewijk Mortelmans, tot hij in die hoedanigheid werd opgevolgd door Lodewijk De Vocht.

De Nieuwe koncerten beschikte over geld en invloed. Van meetaf gold hun koncerten als topprestaties op muzikaal gebied. Bijzonder Vlaamsgezind was deze vereniging niet en zelden bracht zij Vlaams werk op haar programma's. Eenmaal heb ik van op de 'uil' een uitvoering van de ouverture tot Benoit's 'Charlotte Corday' bijgewoond, onder de direktie van Mortelmans. De uil die stampvol jonge artisten en flaminganten zat (dit soort volgde toen steeds van op het uilenkot de uitvoeringen van de 'Nieuwe Koncerten'), applaudisseerde als dol, eiste een tweede maal de ouverture. Het was als een uiting van de wrevel tegen de stelselmatige boycot van Vlaams werk, tevens een hulde aan Benoit, even versmaad als al de andere Vlamingen.
De zaal (de elite van het publiek) keek geamuseerd en tevens enigzins misprijzend naar de luidruchtige bent der hoogste regionen. En... Mortelmans ging niet op de eis in.

Als dirigent is hij overigens nooit bizonder geapprecieerd geworden. Hij was een fijnzinnig poëet die vermaard werd door zijn liederen die terecht opgang maakten. Schreef ook sympfonisch werk van een stijlvol artistiek gehalte, maar niet steeds evenwichtig van lijn en bouw. Met dat al, toch één der grootsten na Benoit.
Schreef ook een opera, 'De Kinderen der Zee', dat door onze Opera werd opgevoerd, maar het niet verder bracht dan tot een welwillend onthaal, en zich niet op het repertorium heeft kunnen handhaven.
Nors en eenzelvig, maakte Mortelmans, over het algemeen geen zeer sympatieke indruk. Maar hij was een man uit één stuk die nooit zijn mening onder stoelen of banken heeft gestoken. Voor zijn leermeester Peter Benoit, koesterde hij een grenzeloze verering, en hij heeft hem verdedigd met woord en pen toen het mode werd kleinerend op de stichter van onze Vlaamse Muziekschool neer te zien.
In een zijner laatste opstellen, tijdens de herdenking van de 50e verjaring van Benoit's afsterven, misschien een zijner laatste voor hij zelf stierf, komt hij nog uit al zijn kracht op voor Benoit, de 'geniale' Peter.

© Uitgeverij De Vlijt, Antwerpen MCMLX

(Vanuit overleveringen van meerdere familieleden vernemen we dat Lodewijk Mortelmans een gematigde houding aannam ten opzichte van deze vlaamse beweging. Dit bewijst misschien wel waarom zowel Lodewijk als Frans zich beperkten in hun lidmaatschap tot de vele Antwerpse Kunstkringen.)

--------------------------------------------------------------------------

ARTIKEL : DE NIEUWE GAZET

Woensdag 28 SEPTEMBER 1904 - De Nieuwe Koncerten

De Nieuwe Gazet 1904

Zooals wij gisteren gezegd hebben, zijn door de Maatschappij der "Nieuwe Koncerten" van nu af reeds de programma's geheel bekend gemaakt van de vier muziekuitvoeringen welke zij in den loop van dezen Winter denkt te doen gebeuren.
De eerste zal gegeven worden door het orkest der Lamoureux-koncerten van Parijs onder de leiding van den heer Chevillard die het vorig jaar reeds hier kwam dirigeeren, en de drie andere door het gewoon orkest van de maatschappij, eenmaal onder dat van Lodewijk Mortelmans en de laatste maal onder het bestuur van Felix Mottl.

Voorzeker zullen al dèze berichten bij het kunstlievend publiek een heel wat gunstiger onthaal treffen dan het verbazend nieuws, dat op geen der vier programma's de naam van een Belgischen toondichter voorkomt.

Wij noemen dit nieuws verbazend, en waarachtig, dàt is het wel. Hadden wij, in die lange lijst van liederen, symfonieën, openingstukken en fragmenten van zangspelen, al ware 't slechts één nationaal werk kunnen ontdekken, wèl zou het ons dan veroorloofd geweest zijn, te klagen over gebrek aan eerbied ten opzichte van de Belgische muziekkunst, maar op géén manier toch hadden we mogen veronderstellen dat de maatschappij van de Nieuwe Koncerten eenige reden moet hebben om stelselmatig al onze toondichters, Walen zoowel als Vlamingen, in den ban te slaan.

En dat veronderstellen we nu wèl.

Zooals dit programma daar vóór ons ligt, is het een betooging tegen de Belgische muziekschool, waarvan het vernederende niemand zal ontsnappen ; wij hadden bijna gezegd : een klap vlak in het gelaat van Blockx, van Wambach, van Gilson, van Tinel, van De Boeck en van zooveel anderen nog die in dezen tijd ten onzent de toonkunst gedreven hebben tot een hoogte die nimmer te voren zij had bereikt.

En nu hebben wij nog niet eens den naam van den leider-zèlven der nieuwe koncerten genoemd, van Lodewijk Mortelmans, wiens "Homerische Symfonie" alléén al hem een plaats zou moeten bezorgen vóór menige onbekende Fransche celebriteit welke thans op die programma's prijkt.

Stellig is ons vertrouwen in de bevoegdheid van het bestuur der Nieuwe Koncerten groot genoeg opdat we er niet àl te zeer aan twijfelen zouden, dat de gewrochten van Camondo, Debussy en Chevillard die ons beloofd worden, kristalzuivere meersterstukken zijn, ten volle een plaats waardig tusschen gewrochten van Berlioz, Beethoven en Wagner; edoch dààrom gelooven wij dichters zoo diep in de schaduw zouden stellen als het bestuur der nieuwe koncerten misschien wel vreest.

Het feit alléén dat op het werkplan van een zóó belangrijke muziekinstelling te Antwerpen-zèlf niet eens de naam van Peter Benoit voorkomt, zou al dubbel en dik ons protest wettigen, zelfs wanneer wij geen enkelen anderen komponist vooruit durfden zetten.

Maar hoevélen zijn er niet geweest en zijn er nóg niet, aan wie elke toonkunst-instelling op Vlaamschen grond de uitvoering hunner gewrochten verschuldigd is?

Stelde de maatschappij der Nieuwe koncerten een orkest van honderd man samen, dan moet het toch wel haar bedoeling geweest zijn, ten minste in hoofdzaak, het Antwerpsch publiek speciaal op die scheppingen te vergasten welke alleen met zóó rijke middelen behoorlijk kunnen worden uitgevoerd. En dat heeft ze dan ook het vorig jaar gedaan. Ditmaal echter kondigt zij geen enkel werk aan waarvoor het dubbel van een gewoon orkest volstrekt noodzakelijk is, en die dus de kapen van de Hamronie die van de Zoologie en die onzer twee lyrische Schouwburgen - om er nu de "Orkestvereeniging" nog buiten te laten - niet in even goede voorwaarden uit kunnen voeren.

Lodewijk Mortelmans

Waarom toch - wij vragen het eens - al die kostbare kracht verspild aan rhapsodieën, serenaden, capriccio's, droomerijen en begeleidng van liedjes, waar gewrochten maar voor 't grijpen liggen als De Zee van Gilson om slechts dàt te noemen van die prachtstukken onzer nationale kunst welke schier nooit in de vereischte voorwaarden konden uitgevoerd worden, wijl de middelen ontbraken waarover thans de "Nieuwe Koncerten beschikken. en als er dan toch brokstukken uit zangspelen uitgevoerd moeten worden, konden dan niet eenige gedeelten van Benoit's lyrische dramas worden te voorschijn gehaald van onder het stof waar zij wel eeuwig bedolven kunnen blijven als 't zoo voortgaat? En 'lijk we hooger al gezegd hebben : Blockx en Wambach, Tinel en de Boeck, Waelput en Cesar Franck, hebben die dan niets geschreven wat aanspraak mag maken op de middelen tot uitvoering waarvoor de maatschappij der "Nieuwe Koncerten" den steun der Antwerpsche bevolking inroept?

Gaarne willen wij gelooven dat er zekere omstandigheden kunnen zijn die den leiders, aan vreemde werken den voorkeur te schenken, edoch, indien er hier geen vijandschap tegenover de Belgische muziekschool in het spel is - wat wij gaarne willen hopen, - dan twijfelen wij er niet aan, of dit verzet van een blad, dat het zóó geestdriftig haar werk heeft gesteund, zal voldoende zijn om de "Maatschappij der Nieuwe Koncerten" te doen besluiten tenminste toch op één van haar programma's een plaatsje in te ruimen voor een nationaal gewrocht dat zulks ten volle waardig is.

'De Zee' van Paul Gilson,... om een bepaald voorstel te doen.

(getekend:) RIP.

--------------------------------------------------------------------------

TOP

GENODIGDEN

  • K.M.N.C. :  
  • LIJST VAN ENKELE GENODIGDEN  

Claudio Arrau

 

Claudio Arrau, chileens pianist

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Claudio_Arrau

Pablo Casals

 

Pablo Casals, catalaans cellist

website : http://en.wikipedia.org/wiki/Pablo_Casals

Pablo de Sarasate

 

Pablo de Sarasate, spaans violist en componist

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Pablo_de_Sarasate

Gustav Mahler

 

Gustav Mahler, oostenrijks componist en dirigent

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Gustav_Mahler

Nathan Milstein

 

Nathan Milstein, russisch violist

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Nathan_Milstein

Sergei Prokofiev

 

Sergei Prokofiev, russisch componist en pianist

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev
website : http://www.prokofiev.org/

Sergei Rachmaninov

 

Sergei Rachmaninov, russisch componist, pianist en dirigent

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Sergei_Rachmaninov

Hans Richter

 

Hans Richter, oostenrijks-hongaars dirigent

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Hans_Richter

Richard Strauss

 

Richard Strauss, duits componist en dirigent

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Richard_Strauss
website : http://www.richardstrauss.at/

Igor Stravinsky

 

Igor Stravinsky, russisch componist en dirigent

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Igor_Stravinsky

Jacques Thibaud

 

Jacques Thibaud, frans violist

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Jacques_Thibaud

Siegfried Wagner

 

Siegfried Wagner, duits dirigent, operaregisseur en componist
(derde kind en enige zoon van Cosima & Richard Wagner)

website : http://nl.wikipedia.org/wiki/Siegfried_Wagner

lfm logo