nederlands
français
english
deutsch

Lodewijk Mortelmans 1868-1952

--------------------------------------------------------------------------

Lodewijk Mortelmans
PRINS VAN HET VLAAMSE LIED

Lodewijk Mortelmans werd geboren op 5 februari 1868 in Antwerpen,
als tweede zoon van Karel Mortelmans, een drukker.
Hij overleed in Antwerpen op dinsdag 24 juni 1952 en ligt begraven op
het groot ereperk van het kerkhof 'Schoonselhof'.

Zijn dichterlijke kunstliederen, zijn intieme, fijnzinnige pianomuziek en
zijn poëtische orkestwerken behoren tot de meesterwerken van
de Europese muziek van het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw.
 
 

Dr. J. L. BROECKX

In zijn boek over Lodewijk Mortelmans beschrijft professor J. L. Broeckx de muziek van de componist als universeel van betekenis, tijdloos en grensoverschrijdend. (Een 'Van nu en strakser' der muziek. 1945 - zie bibliografie)
 

KONINGIN ELISABETH WEDSTRIJD

Logo Concours Reine ElisabethLodewijk Mortelmans opende de horizonten van het Belgisch muziekleven en was onder meer
één van de stichters van de Internationale wedstrijd Eugene Ysaye, de huidige
Internationale muziekwedstrijd Koningin Elisabeth van België.
 

1887 - PETER BENOIT - DE BLOEMEN EN DE STERREN

Op 19-jarige leeftijd had hij zijn muziekstudies voltooid, waarna hij verder nog privé-lessen volgde in compositie en orkestratie bij Peter Benoit.
hand in plasterIn datzelfde jaar werd zijn eerste lied De bloemen en de sterren bekroond met de eerste prijs in het Vlaams-Hollands Tornooi te Roeselare.
 

1893 - PRIJS VAN ROME

In 1889 nam Lodewijk Mortelmans al eens deel 'om te proberen' en behaalde toen, samen met Paul Lebrun, een gedeelde tweede prijs van Rome met de cantate Sinaï. Hij was toen 21 jaar. Maar in 1891 onderbrak hij zijn deelname, door ziekte gedwongen, en moest van de definitieve proef afzien.

In 1893, nauwelijks 25 jaar oud, behaalt Lodewijk Mortelmans "den eersten prijs van Rome" met zijn cantate Lady Macbeth.
 

1899 - FESTIVAL LODEWIJK MORTELMANS

Lodewijk MortelmansIn 1899 vond in Antwerpen een Festival Lodewijk Mortelmans plaats, waar zijn symfonisch werk met enthousiasme werd onthaald. Van dan af werd hij beschouwd als de onbetwistbare leider van het Antwerpse muziekleven.
Samen met Paul Gilson was hij een van de belangrijke componisten van de generatie die vernieuwing bracht in de Vlaamse muziekwereld.

Uit persoonlijke notities van Lodewijk Mortelmans :
"Op 17 april 1899 had er te Antwerpen een groot Koncert plaats waar uitsluitend werken van Lodewijk Mortelmans onder zijn leiding uitgevoerd werden. Het waren Helios, Mythe der Lente, Een lied van de smart, Salve Regina en Homerische Symphonie, allemaal gekomponeerd na zijn prijs van Rome. Door dit konzert was de reputatie van Lodewijk Mortelmans definitief gevestigd. Trouwens had Joseph Dupont reeds Mythe der Lente op de Concerts Populaires te Brussel uitgevoerd."
 

GUIDO GEZELLE

Guido GezelleMet Lodewijk Mortelmans heeft de vormverfijning haar intrede gedaan in de Vlaamse muziek. Hij bezat een rijke en veelzijdige persoonlijkheid, die hij op een zeer eigen manier muzikaal gestalte wist te geven. Hij streefde ernaar om in de kunst de meest verfijnde vormschoonheid aan de grootste natuurlijkheid te paren. Zijn liederen, vaak op teksten van Guido Gezelle, behoren tot de mooiste in de Europese liedkunst.

De componist was bovendien een talentvol pedagoog die tal van bekende musici heeft gevormd, onder wie Lodewijk De Vocht, Marinus De Jong, Emmanuel Durlet en Flor Peeters.
 

KONINKLIJK VLAAMS MUZIEKCONSERVATORIUM

Lodewijk MortelmansVan 1901 tot 1924 was hij professor contrapunt en fuga aan het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium te Antwerpen, waarvan hij directeur werd van 1924 tot zijn opruststelling in 1933. Bovendien doceerde hij aan de Interdiocesane Kerkmuziekschool te Mechelen, het huidige Lemmensinstituut te Leuven.
 
Na het overlijden van Emile Wambach op 6 mei 1924 werd Mortelmans op 6 september van dat jaar de vierde directeur van het Antwerpse Conservatorium. Onder Mortelmans’ bestuur liep het leerlingenaantal met zowat de helft terug: van 1.500 in 1924 tot 740 in 1931. Dit is te verklaren door een samenloop van omstandigheden : de economische crisis, de hogere belastingen op “live”-muziek in cafés en dancings waardoor veel uitbaters voor een mechanisch orgel of een platendraaier kozen, de doorbraak van de geluidsfilm en ook Mortelmans’ streven naar kwaliteit.
Het directeurschap werd in die tijd vooral beschouwd als een beloning voor eminente componisten. Toch moest Mortelmans veel tijd en energie in administratieve aangelegenheden steken. In een brief van Pol De Mont op 16 juni 1926 klaagde hij over de bureaucratie die elke creativiteit doodde: “Het leven vraagt van mij, eenzame, een groot offer. Komponeeren? ‘k Zit zoodanig beetgepakt in het raderwerk van de administratieve machine, dat ik niet meer weet ooit te hebben kunnen komponeeren of het ooit nog te kunnen.” Mortelmans’ belangrijkste verdienste als conservatoriumdirecteur was misschien wel dat hij veel belang hechtte aan de symfonische conservatoriumconcerten. Zo organiseerde hij in mei 1933 een opgemerkt driedaags Brahmsfestival. Het was een van zijn laatste activiteiten als conservatoriumdirecteur want dat jaar bereikte hij de leeftijdsgrens en werd hij opgevolgd door Flor Alpaerts.

   © www.svm.be - Studiecentrum voor Vlaamse Muziek vzw - Jan Dewilde

MAATSCHAPPIJ DER NIEUWE CONCERTEN

Maatschappij der Nieuwe Concerten 1910Mortelmans werd in 1903 stichtend dirigent van de Koninklijke Maatschappij der Nieuwe Concerten te Antwerpen. Hij bracht het orkest aan de spits van het Belgische muziekleven.
Hij slaagde erin beroemde gastdirigenten zoals Gustav Mahler, Siegfried Wagner, Hans Richter, Richard Strauss en Sergei Rachmaninov naar Antwerpen uit te nodigen, om er op te treden met een uitstekend voorbereid ensemble.

Wereldbefaamde solisten als bijvoorbeeld Pablo de Sarasate, Jacques Thibaud, Eugène Isaye, Pablo Casals en Fritz Kreisler speelden er onder zijn leiding. Lodewijk Mortelmans was een uitstekend dirigent die technische perfectie paarde aan muzikale feeling.
 

1921 - AMERIKA REIS

Tijdens een succesrijke tournee door de Verenigde Staten van Amerika stelde Pablo Casals hem voor om te postuleren voor de functie van dirigent. Verschillende van zijn werken werder er uitgegeven na overeenkomsten met onder andere Schirmer in New York en Composers Musical Corporation.

Gabrielle MortelmansLodewijk Mortelmans weigerde dit vererend aanbod omdat hij, in 1917, zowel zijn vrouw Gabriella Mortelmans als zijn jongste en oudste zonen had verloren, en zich verantwoordelijk voelde voor de opvoeding van zijn vijf andere kinderen.
   (Gabriella Mortelmans †03.05.1917 - Frits †22.07.1917 en Guido †10.01.1917)
 
Deze reis begon in de nacht van 29 maart 1921 vanuit Antwerpen naar Baltimore aan boord van de Nerviër (rederij Lloyd Royal Belge).
Voor de terugreis werd de Cunard Line gekozen, "daar de vaart dezer schepen door al die conflicten zoo onzeker is."
Lodewijk Mortelmans & Gabrielle RadouxZo vertrokken op 9 juni 1921 Juffr. Gabrielle Radoux, Daisy Jean en hijzelf terug naar Cherbourg aan boord van de RMS Saxonia voor een 10-daagse overtocht. Dan ging het per trein huiswaarts. In zijn briefwisseling verwachtte hij rond den 23ste terug in de Helenalei te zijn.
 
Lodewijk Mortelmans hertrouwde op 14 januari 1922 in Antwerpen met de pianiste en muziekpedagoge Gabrielle Radoux.

foto Lodewijk Mortelmans & Gabrielle Radoux
©www.libraryconservatoryantwerp.be

NAVEA - SABAM

Stamnummer Nr.1 NaveaLodewijk Mortelmans was medeoprichter, stichtend lid en de eerste voorzitter van de auteursvereniging NAVEA, met stamnummer 1.
Later werd deze vereniging omgedoopt tot het huidige SABAM.
Hij was tevens lid van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten.
Mede-oprichters van NAVEA zijn onder andere : Edward Verheyden, Emiel Hullebroeck
 
 

BÖSENDORFER

Bösendorfer piano Lodewijk MortelmansBösendorfer oefenpiano van Lodewijk Mortelmans

Op dit uitzonderlijk muziekinstrument heeft wijlen pianist Philibert Mees vele jaren gespeeld. Philibert Mees had de piano gekocht van componist en dirigent Ivo Mortelmans, zoon van Lodewijk.
De familie van Mees heeft deze nagelaten aan de vzw.
 
Nu staat deze vleugelpiano in het privé museum Huis Mortelmans
te Antwerpen, op 20m van het woonhuis van de familie Mortelmans.
Dirk Schiltz, voorzitter van de vzw, is tevens beheerder van dit museum.
 
 
 

HELENALEI 17  -  WAASMUNSTER

Helenalei 17 AntwerpenZondag 24 JUNI 2012 - 14.00u :
Inhuldiging gedenkplaat aan woonhuis van Lodewijk Mortelmans

 
Naar aanleiding van de 60e verjaring van het overlijden van Lodewijk Mortelmans, werd aan zijn woonhuis in de Helenalei 17 te Antwerpen een gedenkplaat onthuld door de Antwerpse schepen van cultuur, Philip Heylen.
Lodewijk Mortelmans Waasmunster 
 
Na zijn pensioen in 1933 trok Lodewijk Mortelmans zich terug in Waasmunster waar hij verderging met componeren van pianomuziek, het orkestreren van vroegere liederen, het arrangeren van volksliederen en het schrijven van een handboek voor contrapunt.
 
 
WaasmunsterHij pendelde al die jaren tussen zijn woonhuis in de Helenalei en zijn buitenverblijf in Waasmunster. Als er geen tram was vanaf het Linkeroever, ging men te voet verder, wat zich wel eens voordeed.
Waasmunster bood hem de kans tot wandelen, waarbij de natuur hem inspiratie gaf. Hij leefde en werkte er, samen met Gabrielle Radoux, en waar de familieleden hen bezochten.
Lodewijk Mortelmans - Erica Schiltz - Bobby, in Waasmunster 
 
Familie overlevering :
"Rond 1920 kreeg hij een longontsteking. Hij had lang in de koude moeten wachten op een tram op 't Linkeroever. Het werd de aanzet naar de algemene verzwakking van zijn gezondheidstoestand. In 1952 is hij een tijd ziek geweest, eerst in de Helenalei en dan in ’t ziekenhuis. Na een drietal weken is hij totaal verzwakt in het ziekenhuis overleden."

Foto : Lodewijk Mortelmans -
zijn petekind Erica Schiltz - zijn hond Bobby

 
Antoon Mortelmans - Heide 1910Zijn broer Frans Mortelmans bezat een buitenverblijf in het dorp Heide, aan de rand van de Kalmthoutse heide.
De talentrijke beeldhouwer Josué Dupon was er zijn buurman en had er eveneens een buitenverblijf.
 
 
Aquarel, gemaakt door Antoon Mortelmans van het buitenhuisje van Frans in 1910.

 

OVERLIJDEN

Op 24 juni 1952 overleed Lodewijk Mortelmans in het ziekenhuis "Sint-Camillus Gesticht", nu Gasthuiszusters, te Antwerpen.

Zowel Nederland als België vereerden Lodewijk Mortelmans met hoge onderscheidingen:
Lodewijk Mortelmans Honorary Medals  - Ere-bestuurder van het Koninklijk Vlaamse Konservatorium
  - Lid van de Koninklijke Vlaamse Academie
  - Stichtend lid van de Koninklijke Maatschappij der Nieuwe Concerten
  - Groot-Officier in de Leopoldsorde
  - Groot-Officier in de Orde van Oranje Nassau
  - Groot-Officier in de Kroonorde
  - Commandeur in de Leopoldsorde
  - Commandeur in de Kroonorde
  - Officier in de Leopoldsorde
  - Ridder in de Kroonorde
  - Burgerlijke Medaille van 1e Klasse van 1914-1918.

Hij was weduwnaar van Mevrouw Gabrielle Mortelmans, en echtgenoot van Mevrouw Gabrielle Radoux.

Het grafmonument voor Lodewijk Mortelmans bevindt zich op het groot ereperk N van het Schoonselhof te Antwerpen.

 

WEBSITE - STATISTIEKEN

De muziek van Mortelmans wordt intussen uitgevoerd in meer dan 45 landen. (bron Sabam 2007)
Sinds de opstart van deze vzw werden 35 CD's uitgebracht die zijn muziek bevatten.

graphicDe statistieken van deze website met betrekking tot de landen van onze bezoekers bevestigen de internationale erkenning van zijn werken :
Amerika, Argentinië, Australië, België, Brazilië, Duitsland, Engeland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Indië, Israel, Italië, Ivoorkust, Japan, Kroatië, Mexico, Nederland, Noorwegen, Oekranië, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Rusland, Taiwan, Turkije, Zuid-Afrika, Zuid-Korea, Zweden, Zwitserland..

TOP

lfm logo