nederlands
français
english
deutsch

Lodewijk Mortelmans 1868-1952

--------------------------------------------------------------------------

Lodewijk Mortelmans Jury member
PRIX DE ROME 1893

Belgische Prix de Rome voor compositie
  1889 : 1e deelname : deuxième second prix
  1891 : 2e deelname : onderbroken wegens ziekte
  1893 : 3e deelname : premier prix

Lodewijk Mortelmans, later, als jurylid bij den prijskamp van Rome
(rechtstaand in het midden)
 
 
 

PETER BENOIT

Een winnaar van de Prijs van Rome in huis hebben, dat was in de jaren 1880 een van Peter Benoits grote kopzorgen. Het was namelijk zijn ultieme betrachting om zijn Stedelijke Muziekschool het statuut van Koninklijk Conservatorium mee te geven. Zo lang zag hij zijn beste leerlingen naar Brussel vertrekken om daar - en français! - een Eerste Prijs te halen. Om zijn eis kracht bij te zetten, wou hij te allen prijze aantonen dat zijn onderwijs gelijkwaardig was aan dat van de Koninklijke Conservatoria van Brussel, Gent en Luik. Een leerling die laureaat van de Prijs van Rome werd en zo bekroond tot de beste Belgische componist van zijn generatie, was een onweerlegbaar kwaliteitslabel voor zijn school. Benoits hoop was gesteld in Lodewijk Mortelmans. Als eerste van zijn leerlingen was hij voorbestemd om deze staatsprijs te behalen.

In 1889 nam Lodewijk Mortelmans al eens deel 'om te proberen' en behaalde toen, samen met Paul Lebrun, een gedeelde tweede prijs van Rome met de cantate Sinaï. Hij was toen 21 jaar.
In 1891 onderbrak hij zijn deelname, door ziekte gedwongen, en moest van de definitieve proef afzien.

In 1893, nauwelijks 25 jaar oud, behaalde Lodewijk Mortelmans den eersten prijs van Rome met zijn cantate Lady Macbeth.

In 1896 reisde hij naar Italië, ontmoette er zijn vriend Jean Delville (1867-1953), dewelke hem rondleidde in Rome. Daar rijpte in zijn geest de schets van een Homerische Symphonie. Nog te Rome schreef hij Treurmarsch uit die symphonie. Zijn droom was enkele jaren in Rome te vertoeven om er zijn werken te voltooien, echter gezien zijn huwelijk met Gabrielle Mortelmans (pianiste) in 1894, en zij intussen een eerste kindje hadden, keerde hij naar zijn vaderland terug.

 

JEAN DELVILLE

* Uit het kunstboek JEAN DELVILLE (1867-1953) Maître de l’idéal,
   uitgegeven na de tentoonstelling 2014 in Musée Félicien-Rops :

  Page 21: Jean vit son départ pour Rome comme une délivrance. Accompagné de sa femme et de ses deux fils, il réside à l’Académie belge. Là, il noue amitié avec le compositeur flamand Lodewijk Mortelmans, Prix de Rome de musique.
 
  Pages 88-89: Jean Delville part pour l’Italie en mars 1896. Il se rend d’abord à Florence, où il séjourne peut-être chez Baltus, puis passe le printemps et l’été à Rome. Là, il se lie au compositeur Lodewijk Mortelmans, avec qui il projette de réaliser une symphonie homérique mêlant musique et peinture.

* Uit de privé collectie van de familie : foto rechts + detail hieronder
Jean Delville à Lodewijk Mortelmans - detail  
A Ludovic Mortelmans
en souvenir de notre sympathique
rencontre à Rome
21 mai 1896 - Jean Delville
 
 

Jean Delville à Lodewijk Mortelmans
Les trésors de Sathan
Jeny Delville 1895

KONINKLIJK VLAAMSCH KONSERVATORIUM

Op 27 september 1887 liet Mortelmans zich inschrijven aan het Koninklijk Conservatorium van Brussel voor de pianoklas van De Greef en voor de cursus contrapunt van Hubert Ferdinand Kufferath. Dat Mortelmans zich bij Kufferath wou vervolmaken was duidelijk met het oog op deelname aan de Prix de Rome. Kufferath had immers de reputatie jonge componisten te kunnen klaarstomen voor deze prestigieuze staatsprijs voor muziek. Maar Mortelmans had het lastig in Brussel - ook al omdat het Antwerpse stadsbestuur hem een studiebeurs weigerde - en in september 1888 verliet hij het Brusselse Conservatorium.
Voor de muziekschool van Antwerpen was het belangrijk om zo vlug mogelijk een leerling te hebben die de Romeprijs won om zo het niveau van het onderwijs te bewijzen. Op Mortelmans rustte dus de druk om Benoits eerste leerling te worden die de prijs zou behalen. Toch was het buiten medeweten van Benoit dat hij in 1889 zijn kans waagde. Mortelmans getuigde later: “Benoit raadde mij af van te gaan, zeggende: “ge zult wel iets halen, maar ’t ware beter te wachten om ineens den eersten prijs te behalen.” Maar ik antwoordde dat ik er niet aan dacht iets te halen, maar dat ik slechts wou ondervinden hoe zulk een prijskamp verliep. Het is dan ook buiten weten van Benoit dat ik mij aangaf.”
Benoit kreeg gelijk: Mortelmans moest zich tevreden stellen met een met Paul Lebrun gedeelde tweede prijs. Het was Paul Gilson die met zijn cantate Sinaï de eerste prijs behaalde. In 1891 waagde hij een tweede kans, maar deze keer gaf hij op nog vóór het einde van de voorbereidende proef. Hij was ziek en bovendien vreesde hij machinaties van de jury. Uiteindelijk behaalde hij dan in 1893 de zo begeerde prijs met de cantate Lady Macbeth. Voor Mortelmans was het evident dat hij voor zijn cantate de Nederlandse tekst koos: “Ik ben het volledig met Benoit eens dat een kunstwerk altijd de persoonlijke gevoelens en de hoogste impressies van de componist moet vertalen. Dit kan alleen maar eerlijk gebeuren wanneer dat kunstwerk geïnspireerd wordt door de taal zelf waarin de kunstenaar denkt. Ik heb dan ook geen ogenblik geaarzeld om voor de Prijs van Rome de Vlaamse tekst van Lady Macbeth te kiezen, al was het een slechte vertaling. Dit wil niet zeggen dat ik nooit op een Franse tekst zou willen componeren. Ik zou me er alleen maar aan wagen indien dit absoluut overeenstemt met mijn harmonische principes.”
 
Na het behalen van de Romeprijs werd Mortelmans als een ware volksheld in Antwerpen ingehaald. Zijn overwinning had een meer dan symbolische betekenis in Benoits strijd om zijn Muziekschool te laten verheffen tot Koninklijk Conservatorium. Het is dan ook geen verrassing dat Mortelmans tijdens de festiviteiten voor het Koninklijk Vlaams Conservatorium van Antwerpen in 1897 prominent aanwezig was. Tijdens het feestconcert op 12 september 1897 dirigeerde Mortelmans Benoits Feestzang en zijn eigen gelegenheidswerk Hulde aan Peter Benoit.

   © www.svm.be - Studiecentrum voor Vlaamse Muziek vzw - Jan Dewilde

PDF   Lodewijk Mortelmans en de Prijs van Rome: "Nevermore!" - door Jan Dewilde (24.06.2002)

 
   * Uit persoonlijke notities van Lodewijk Mortelmans :
"Deze overwinning maakte Benoit zeer gelukkig. Hij zegde aan Lodewijk Mortelmans : uwe overwinning gaat ons ons Konservatorium bezorgen. Dit werd bevestigd. Vier jaar nadien (in 1897) werd de Antwerpse Muziekschool tot 'Koninklijk Vlaamsch Konservatorium' verheven".
 

OORSPRONG

De Prix de Rome werd in 1663 in Frankrijk door Lodewijk XIV ingesteld, na het oprichten van de Académie Royale de Peinture et de Sculpture. Het is een prestigieuze aanmoedigingsprijs voor jonge franse kunstenaars en de eerste prijs bestond oorspronkelijk uit een geldprijs met studiereis naar Rome, alwaar de winnaar er voor een viertal jaren kon werken aan de Académie de France. Een verlenging was mogelijk mits de directeur dit wenselijk achtte.
De Academie de France gevestigd in het Palazzo Capranica van 1666 tot 1737, verhuisde van 1737 tot 1793 naar het Palazzo Mancini. In 1803 besliste Louis Napoleon tot de uiteindelijke verhuizing naar de Villa Medici, alsook de creatie van de belgische Prix de Rome. Rond de gebeurtenissen van 1968 in Frankrijk, werd een laatste keer de prijs uitgereikt.

Villa Medici Roma 
Villa Medici Rome

De Prix de Rome werd later door andere landen overgenomen.
Na de scheiding tussen Nederland en België in 1830, startte in 1832 de belgische regering met zijn eigen Prix de Rome voor schilderen, beeldhouwen en architectuur.
De belgische regering stelde de twee-jaarlijkse Prix de Rome voor muziek compositie bij een ministerieel besluit van 19 september 1840, en bestond van 1841 tot 1973. François-Joseph Fétis was zijn oprichter, en de prijs was gebaseerd op hetzelfde model als deze in Frankrijk.
Er waren wedstrijden voor kunstschilders, grafici, beeldhouwers en architecten (in principe kwam elke discipline om de drie jaar aan bod), en -los daarvan- voor musici (om de twee jaren).
De Koninklijke Academie voor Schone Kunsten te Antwerpen organiseerde tot in 1920 zijn Prix de Rome, dewelke nadien door de nationale regering in Brussel werd overgenomen. De eerste prijs werd soms ook de Grand Prix de Rome genoemd.
 

Prix De Rome (Belgium) Winners 
Books LLC ® Memphis USA 2001

Academia Belgica
Via Omero 8 (Valle Giulia) – 00197 Roma
www.academiabelgica.it
 
 
De Academia Belgica bevindt zich aan de rand van de Villa Borghese, waar nog een aantal buitenlandse academies en universitaire sites gehuisvest zijn.

Academia Belgica Roma
Academia Belgica Roma

WEDSTRIJD

De kandidaten, die in een voorbereidende proef (vierstemmig fuga en een koorwerk met orkestbegeleiding) werden geselecteerd, moesten een cantate, een ongeënsceneerde opera, componeren op een gegeven tekst. Voor de uitwerking werden er in de jaren van Mortelmans deelname slechts 25 dagen beschikbaar gesteld. Nadien werd het verblijf in de loge met vijf dagen verlengd en werden de kandidaten gedurende dertig dagen afgezonderd. De prijs omvatte een studiebeurs die de begunstigde in staat stelde om zijn studies in het buitenland verder te zetten, in kunstencentra naar keuze.
 
Enkel de opzichters, de personeelsleden, en de secretaris van de jury hadden het recht de loges van de deelnemers te betreden. Tegengesteld aan wat Guillaume Lekeu vreesde, was het de kandidaten mogelijk post te ontvangen. Het pakket of journaal die hen geadresseerd waren, werden echter geopend en nakeken door de bewaker van de loges alvorens hen te worden overhandigd.
 

'BELGISCHE' PRIX DE ROME VOOR MUZIEK COMPOSITIE:

1e Prix :
  1841 - Étienne Soubre - Sardanapale
  1844 - Félix-Étienne - Ledent
  1845 - Adolphe Samuel - La Vendetta
  1847 - François-Auguste Gevaert - Le Roi Lear
  1849 - Alexandre Stadtfeldt - Le songe du jeune Scipion
  1851 - Eduard Lassen
  
  1857 - Peter Benoit - Le Meurtre d'Abel
  1859 - Jean-Théodore Radoux - Le Juif errant
  1863 - Joseph Dupont - Paul et Virginie
  1865 - Gustave Huberti - La fille de Jephté
  1873 - Franz Servais - La mort du Tasse
  1877 - Edgar Tinel - De Klokke Roeland
  1879 - Sylvain Dupuis - Le Chant de la Création
  
  1889 - Paul Gilson - Sinaï
  1891 - Paul Lebrun - Andromède, op.11
  1893 - Lodewijk Mortelmans - Lady Macbeth
  
  1897 - Joseph Jongen - Comola
  1899 - François Rasse - Cloches nuptiales
  1901 - Adolphe Biarent - Oedipe à Colonne
  1903 - Albert Dupuis - La Chanson d'Halewyn
  
  1909 - Robert Herberigs - La Légende de Saint Hubert
  1913 - Léon Jongen - Les Fiancés de Noël
  
  1920 - René Barbier - Légende de la soeur Béatrice
  1921 - Fernand Quinet - La Guerre
  
  
  1927 - Alex De Taeye - Le Rossignol
  1929 - Georges Lonque, Antoine Van Ulft - Antigone
  1932 - Sylvain Vouillemain - L'enfant prodigue
  1933 - Prosper Van Eeckhaute
  1935 - René Defossez - Le vieux Soudard
  1937 - Léon Simar
  
  1945 - Marcel Quinet - La Vague et le Sillon
  1952 - René Driessen
  
  Schilderkunst:
  1895 - Jean Delville - Le Christ glorifié par les enfants
 

2e Prix :
  
  
  1845 - Léonard Terry
  1847 - Jacques-Nicolas Lemmens
  
  1851 - Jean-Baptiste Rongé
  1855 - Peter Benoit - mention
  
  
  
  
  
  1877 - MM Simart, de Paw
  
  1887 - Paul Lebrun - Les Suppliantes, Edmond Lapon
  1889 - Lodewijk Mortelmans, Paul Lebrun - Moïse au Sinaï
  1891 - Guillaume Lekeu - Andromède
  
  1895 - Joseph Jongen - Callirhoé
  
  1899 - Léon Henry
  
  
  1907 - Henri Sarly - mention
  
  
  1919 - René Barbier - Thijl Ulenspiegel
  
  
  1922 - Jean Absil - La Guerre
  1923 - Joseph Leroy (1894-1963) premier second prix
  
  
  
  
  1935 - Léon Simar (1909-1983)
  
  1943 - Pierre Froidebise - La Navigation d'Ulysse
  
  
  
  
  
 

 
PHILIBERT MEES SPEELDE MORTELMANS TE ROME

Philibert MeesPhilibert Mees (piano - 1929-2006)
verbleef in de jaren 1980 meermaals te Rome.
In de Academica Belgica gaf hij meerdere concerten
waar hij ook muziek van Lodewijk Mortelmans speelde.
 
 
 
 

 
HULDE AAN DE BELGISCHE PRIJS VAN ROME

22-29 OKTOBER - 19-26 NOVEMBER 2009

Plaats : Academia Belgica, Via Omero 8, 00197 ROMA

Academia Belgica - Brochure 2009GROTE PRIJS VAN ROME :
Ter gelegenheid van de 70e verjaardag van het Academia Belgica (1939-2009)
in samenwerking met de Koninklijke Conservatoria van Antwerpen, Brussel en Gent

 
Programma :

* Donderdag 19 NOVEMBER 2009 - 19.30u
Koninklijk Conservatorium Gent

- Lodewijk Mortelmans : ‘t Avondt

* Donderdag 29 OKTOBER 2009 - 19.30u
Koninklijk Conservatorium Brussel

- Lodewijk Mortelmans : 10 miniaturen
 

PDF   Origineel programma : IL PRIX DE ROME BELGA: UN OMAGGIO
   Volledig   programma : AGENDA 2009

TOP

lfm logo