nederlands
français
english
deutsch

KUNSTKRING : KUNST VAN HEDEN - Antwerpen 1905-1959

--------------------------------------------------------------------------

 
 

BIOGRAFIE : (François) FRANS FRANCK

Frans FranckAntwerpen 17.05.1872 - Oostende, 23.03.1932

(François) Frans Franck, (Joannes-Pieter-Franck), decorateur en meubelmaker, kunstmecenas, initiatiefnemer van De Kapel, één van de belangrijkste peters van Kunst van Heden.

(François) Frans Franck, was de zoon van Frans Franck en Philomena de Vos.
Frans Franck was getrouwd met Anaïs (Anna)(?-1927) en ze hadden twee zonen, Francis en Louis Junior.
Hij had twee oudere broers : Louis Franck (1868-1937) en Charles Franck (1870-1935)

Zoon Louis erfde het zakelijk en kunstzinnig instinct van zijn vader. Hij kwam aan het hoofd van de Montaigne bank in Londen, en belegde in doeken van Vincent Van Gogh, Picasso, Toulouse Lautrec en een hele rits Ensors, waaronder "L'entrée du Christ à Bruxelles" dat tot in de jaren zeventig in het Antwerpse museum hing. Uit ergernis, omdat Antwerpen niet bereid was een aanvaardbare prijs te betalen voor zijn bruikleen, verkocht Louis Franck de kolossale Ensor voor bijna 9 miljoen euro aan het Getry Museum in Los Angeles. Kwatongen beweren dat Louis Franck enkel een barontitel was beloofd voor het meesterwerk van Ensor. De rest van zijn collectie, inclusief Van Gogh, verhuisde naar de Giannada-stichting in het zwitserse Martigny. Van een gemiste kans gesproken! Louis werd genoemd naar zijn oom Louis en overleed op 80-jarige leeftijd op het einde van de tachtiger jaren van vorige eeuw.

Frans Franck was een uitgesproken liberaal, die in de tweede helft van de 19de eeuw een behangerszaak openhield in de Kuipersstraat. Hij bouwde de ouderlijke schilderszaak uit tot een volwaardig bedrijf, het eerste decoratiebedrijf van de stad, dat op zijn hoogtepunt 150 medewerkers telde. De jonge Frans Franck studeerde aan het Antwerpse Atheneum. Op de Koninklijke Academie bekwaamde hij zich in de teken- en de decorateurskunst en gaf hij blijk van een zeker talent. In Parijs ging hij vervolgens in de leer bij decorateurs en meubelmakers. Hij maakte daar kennis met de theorieûn van o.m. W. Morris en J. Ruskin.

Frans Franck'Afbeelding : François Franck - KMSKA - by Mertens Charles'
 
Omstreeks 1894 keerde Frans Franck terug naar Antwerpen. Hij vestigde zich in de Everdijstraat en zette er samen met zijn broer Charles (1870-1935) en in het spoor van zijn vader een nieuwe zaak op. De bloeiende meubel- en decorateurszaak van de gebroeders Franck was te Antwerpen een begrip op het einde van de 19de en in de eerste helft van de 20ste eeuw, de garnierderzaak bij uitstek voor de rijkere burgerij. De meubels die Frans Franck ontwierp werden maar in een zeer beperkte oplage vervaardigd (twee à drie stuks) en waren steeds voorzien van een fabricatienummer. Franck werd als ontwerper bijgestaan door de Mechelaar Frans Bruylants en volgens sommige bronnen zou ook de Mechelse beeldhouwer Ernest Wijnants in het Huis Franck gewerkt hebben.
De faam van het Huis Franck mag hoofdzakelijk toegeschreven worden aan Frans' scheppende geest, spitsvondigheid en talent. Bovendien beschikte hij over een grote overredingskracht. Als handige zakenman kon hij zijn klanten er meer dan eens toe overhalen hun woning volledig in te richten in de 'Franck-stijl' (met zijdebehang, Japanse lak en parelmoer) of zich een aantal exclusieve meubels aan te schaffen, wat dan weer leidde tot een rekening, die - naar Francks zeggen - steeds in verhouding stond tot de geleverde prestatie. De volgende anekdote, opgetekend door Roger Avermaete, is, zoniet historisch, toch typerend: "François Franck, na een nieuw gebouwde meesterwoning volledig te hebben gestoffeerd, stelde aan de eigenaar voor hem nog een brandkoffer te bezorgen. Waarop de zeer rijke heer W... glimlachend zou geantwoord hebben: 'Als Uw rekeningen zullen betaald zijn, heb ik geen brandkoffer meer nodig'".

Francks woning aan de Everdijstraat en de Korte Gasthuisstraat had het uitzicht van een museum; sculpturen, schilderijen, vazen, glas, porcelein, meubels, stoffen, tapijten, chinoiserieën e.a. werden er op een merkwaardige wijze met elkaar geconfronteerd. Als intellectueel was Franck bovendien in het bezit van een rijke bibliotheek.

Het eerste spoor van Frans Francks brede culturele interesse vinden we aan het Antwerps Atheneum, waar zijn oudere broer Louis de kring Studie had gesticht; Frans was lid van deze kring, naast Emmanuel De Bom, L. Dens en later ook Charles Mertens, Richard Baseleer, Lodewijk Mortelmans, Lode Baekelmans, Jan Van Overloop e.a.; deze kring vergaderde aanvankelijk in de Stedelijke Kindertuin, op de Oudaan, vervolgens in het atelier van de schilder Niekerk in de Gildekamersstraat, en later in het Antwerpse 'Koffiehuis'.

Emmanuel De BomLodewijk MortelmansLode BaekelmansJan TooropEmmanuel De Bom
Lodewijk Mortelmans
Lode Baekelmans
Jan Van Overloop

 

 

Frans Franck won de vriendschap van talrijke kunstenaars uit verschillende disciplines, en stilaan rijpte bij hem het plan om de voormalige kapel van het godshuis Landtschot op de Falconrui, die hij huurde van het OCMW, en gebruikte als opslagplaats voor meubels, om te vormen tot een kleine kunsttempel. Samen met E. De Bom, J. Van Overloop, zijn broers Charles en Louis Franck, R. Baseleer, Ch. Mertens, W. Vaes e.a. lag hij daarmee aan de basis van de vereniging DE Kapel, die zich voornamelijk bezighield met het organiseren van voordrachten. Frans Franck lag eveneens aan de basis van de Maatschappij der Nieuwe Concerten (1903-1936), die o.l.v. Lodewijk Mortelmans het muziekleven te Antwerpen schitterende momenten bezorgde.

In 1903 vond, via Emma Lambotte, ook de belangrijke eerste ontmoeting tussen James Ensor en Frans Franck plaats te Oostende. Nog tijdens hetzelfde jaar verklaarde Franck dat Ensor de grootste schilder sedert Rubens was.
Frans Franck bleef tot aan zijn dood in 1932 een van de belangrijkste mecenassen van James Ensor.

De lente van het jaar 1905 kan beschouwd worden als een belangrijk tijdstip in de geschiedenis van het Antwerpse kunstgebeuren en mecenaat. Toen werd namelijk onder impuls van Frans Franck en met de steun van zeer vermogende Antwerpenaars, de vereniging Kunst van Heden opgericht.
Hij kreeg zijn kapitaalkrachtige vrienden Grisar, Kreglinger, Fester, en Serigiers zo ver om 100.000 Bfr. bijeen te brengen.
De stichtingsvergadering van deze nieuwe vereniging vond op 1 maart 1905 plaats ten huize van Louis Franck. Alhoewel Frans Franck slechts lid was van de vereniging, was het vooral van hem dat de stuwende kracht uitging. Hij was de promotor van het hele opzet, al beweerden kwatongen (in 1920) dat Kunst van Heden zijn ontstaan te danken had aan "de Duitsche kolonie, geprikkeld en bevrucht door een groote Antwerpsche meubelmaker en schilderijenverkooper".

Frans Franck vervulde ook een belangrijke rol in het Antwerps Museum voor Schone Kunsten. Met zijn grote invloed op zijn gefortuneerde vrienden en bewoog hij er hen niet alleen toe werken van eigentijdse kunstenaars te kopen, maar ook bij te dragen in het fonds De Vrienden van de Moderne Kunst (gesticht in 1925). Dit fonds bood het museum de mogelijkheid een aanzienlijke verzameling moderne schilderijen te verwerven. Het was een inbreng die nog in vrij grote mate de huidige collectie moderne schilderkunst van het museum kenmerkt.
Het belang van 'De Vrienden van de Moderne Kunst' bestond er vooral in dat ze voorgoed afrekenden met de opvatting dat enkel werken van overleden kunstenaars in aanmerking kwamen voor de museumcollectie. Bij Koninklijk Besluit van 28 augustus 1921 was Franck benoemd tot lid van de Beheerraad van het museum; hij vertegenwoordigde er de Regering. In hetzelfde jaar reeds kondigde hij in deze Raad een schenking aan, bestaaande uit acht schilderijen van Ensor (geschonken door de 'Museumvrienden', w.o. de gebroeders Franck).
 
Bronzen engel - Oscar Jespers - graf Frans FranckMaar ook op het aankoopbeleid (en in feite ook op het algemene beleid) van het Koninklijk Museum had Frans Franck een niet te onderschatten invloed. Veel werken uit de afdeling moderne kunst - en zeker niet de minste - zouden nooit verworven of geschonken zijn zonder de invloed van Frans Franck. Onder Francks 'bewind' vonden b.v. maar liefst negen schilderijen van Vogels hun weg naar het museum.
In het jaar 1927 stierf Francks echtgenote Anaïs (Anna) Franck. Oscar Jespers maakte een sculptuur, een bronzen engel, voor het familiegraf op het Schoonselhof. Om het overlijden van zijn vrouw te gedenken, schonk Franck in hetzelfde jaar het schilderij 'De Storm' van E. Laermans aan het museum.

Op de Antwerpse Wereldtentoonstelling van 1930 was de inbreng van Frans Franck evenzeer van belang. Hij lag daar o.m. aan de basis van het paviljoen van Kunst van Heden - de vereniging vierde op dat moment immers haar 25-jarig bestaan - en in dit paviljoen vonden niet minder dan twaalf tentoonstellingen plaats. Frans Franck was ook één van de promotors van 'Oud-België, het ontspanningspark van deze Expo.
Naar aanleiding van het jubileum van 'Kunst van Heden' schonk Franck op 11 mei 1930 een opzienbarende reeks kunstwerken (16 waaardevolle schilderijen) aan het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten. Zijn broer Charles Franck voege er nog negen werken uit zijn collectie aan toe. Deze schenking ging gepaard met een plechtige ontvangst van de gebroeders Franck op het Stadhuis (3 januari 1931) en met de inhuldiging van een Franck-zaal in het museum (4 januari 1937). In 1930-31 zorgde Franck er ook voor dat het Antwerpse museum één van de eerste afgietsels van 'Balzac', het bekende beeld van Auguste Rodin, in haar bezit kreeg.
Het rijkgevulde leven van de mecenas kende echter een abrupt en ongelukkig einde (23 maart 1932). Tijdens een wandeling met zijn kleinkinderen in de duinen, mistrapte hij zich op de rand van een duin en kwam met zijn hoofd terecht op het metselwerk van de helling.

De plechtige uitvaart vond plaats op 26 maart 1932 onder een massale volkstoeloop. Het stoffelijk overschot van Frans Franck werd bijgezet in de grafkelder, waar zijn vrouw reeds russte, op de stedelijke begraafplaats van het Schoonselhof.
Het Kunst van Heden-Salon van het jaar 1932 stond volledig in het teken van het overlijden van Frans Franck; het was de bedoeling vooral werken te tonen van vrienden van de mecenas. A.H. Cornette schtste daarbij de betekenis van Franck voor de vereniging.

Van 8 tot 24 april 1933 vond in de vier zalen van de benedenzijbeuk van het museum nog een tentoonstelling ter nagedachtenis van Frans Franck, met o.m. al de werken die hij aan het museum had geschonken. In 1934 werde 'Stichting Frans Franck' opgericht, die de herinnering van de overleden mecenas levendig moest houden. Ook zij was verantwoordelijk voor enkele belangrijke schenkingen aan het Antwerpse museum. Men mag ook de veiling van de Collectie Frans Franck in het Paleis voor Schone Kunsten te Brussel (8 en 9 december 1965) niet over het hoofd zien. Op dat moment was de Antwerpse vereniging 'Kunst van Heden' al geruime tijd ter ziele. De veiling stuwde de prijzen van de Vlaamse expressionisten naar een internationaal niveau, dank zij de uitzonderlijke kwaliteit van de aangeboden werken, wat weer eens Frans Francks inzicht en zijn betekenis voor het Antwerps (en Vlaams) kunstgebeuren bevestigde.

© 1981 - Bart Belmans

--------------------------------------------------------------------------

bronnen:
In dienst van de kunst - Antwerps mecenaat rond Kunst van Heden - 1991,
De Zondag 'krant' - Meubelmaker met passie voor kunst - zondag 13 februari 2005
Stijn Vanclooster, 'Het begin der historische opfrissing. De Kapel: artistieke beweging rond 1900'... AMVC, 2003
TOP

lfm logo